Bir Şehir Kadar Büyük: 1400 Yıldır Büyüyen Mezarlık
Levent Öztürk 20 Eylül 2026 22:04
Irak'ın Necef kentinde, yüzyıllardır büyümeye devam eden sıra dışı bir alan bulunuyor. Uzaktan bakıldığında yoğun yapılaşmış bir şehri andıran Vadi-us-Selam, aslında milyonlarca insanın gömülü olduğu dev bir mezarlık. Arapçada "Barış Vadisi" anlamına gelen mezarlık, 9,17 kilometrekareyi aşan yüzölçümüyle Manhattan'daki Central Park'ın neredeyse üç katı büyüklüğünde.
Dünyanın en büyük mezarlığı kabul edilen Vadi-us-Selam'ın geçmişi bin yılı aşkın süre öncesine uzanıyor. Üstelik burası yalnızca tarihi bir alan değil. Mezarlığa günümüzde de defin yapılıyor ve ortaya çıkan görüntü, mezar taşları, dar yollar ve türbelerle örülmüş dev bir yerleşim bölgesini andırıyor.
Vadi-us-Selam'ın bu kadar büyümesinde konumu önemli rol oynadı. Mezarlık, Şiilerin ilk imamı olan, aynı zamanda Hz. Muhammed'in amcasının oğlu ve damadı Ali bin Ebi Talib'in türbesinin bulunduğu Necef'te yer alıyor. Bu nedenle dünyanın farklı bölgelerindeki Şii Müslümanlar için buraya defnedilmek uzun süredir özel bir anlam taşıyor. Yaklaşık 1400 yıllık süreçte mezarlığa 5 ila 6 milyon kişinin gömüldüğü tahmin ediliyor. Alanda antik peygamberlere ve krallara atfedilen mezarların yanı sıra yakın tarihteki savaş ve çatışmalarda hayatını kaybedenlerin mezarları da bulunuyor.
1980'lerdeki İran-Irak Savaşı'nda ölenler için de geniş bir bölüm ayrılmış durumda. Şiilerin 1991'de Saddam Hüseyin yönetimine karşı başlattığı ayaklanmada hayatını kaybedenler için de ayrı bir kesim bulunuyor. ABD liderliğindeki Irak Savaşı ve DEAŞ'la yaşanan çatışmalar ise mezarlığın yakın tarihine yeni bölümler ekledi.
Vadi-us-Selam'daki tanınmış isimler arasında 1980 yılında Saddam Hüseyin yönetimi tarafından idam edilen İslam alimi ve siyasi aktivist Muhammed Bakır es-Sadr da yer alıyor. İslam öncesi dönemin önemli dini şahsiyetleri arasında kabul edilen Hud ve Salih'e atfedilen mezarlar da burada bulunuyor.
Savaş Dönemlerinde Defin Sayısı Hızla Arttı
Irak Savaşı'nın en şiddetli dönemlerinde Vadi-us-Selam'a günde yaklaşık 250 cenaze getirildi. DEAŞ'ın 2014 yılında Irak'ta geniş bölgeleri ele geçirdiği dönemde ise günlük defin sayısı yaklaşık 200'e ulaştı.
Mezarlığın dar sokaklarında çalışan bazı mezar kazıcıları burada paranormal olaylar yaşandığını öne sürüyor. Ancak Vadi-us-Selam'ı sıra dışı hale getiren asıl unsur, İslam öncesi anlatılardan modern Irak tarihindeki savaşlara kadar uzanan çok geniş bir dönemin izlerini aynı yerde taşıması. Yüzyıllar boyunca büyüyen mezarlık, bugün yalnızca devasa boyutlarıyla değil, bölgenin dini ve tarihsel geçmişindeki yeriyle de dikkat çekiyor.
İlgili GaleriTelefonlarda titanyum mu daha iyi, alüminyum mu? Galeriye Gözat
